
Onder lymfologie verstaan we de leer van aandoeningen van het lymfesysteem of de lymfevaten. Een vroege diagnose van een slecht functionerend systeem is belangrijk, want dit kan een nadelige uitwerking hebben op de gezondheid. Zo kan een onbehandelde lymfologische aandoening leiden tot aanzienlijke beperkingen in het dagelijks (beroeps)leven. Een behandeling moet dus in een zo vroeg mogelijk stadium plaatsvinden om verslechtering van de ziekte tegen te gaan.
Afb. 1: Het lymfesysteem
Afb. 2: Lymfevaten nemen vloeistof en “afvalproducten" uit het tussenweefsel van de cellen op
Naast het bloedvatenstelsel bezit het menselijk lichaam ook een lymfestelsel, dat een zeer belangrijke rol heeft. Het strekt zich ook door het hele lichaam uit en loopt meestal parallel met de bloedvaten. In tegenstelling tot de bloedsomloop vormt het lymfestelsel geen gesloten kringloop. Het is een half open systeem.
Het lymfesysteem is het belangrijkste onderdeel van het menselijke immuunsysteem. Het neemt hierbij de functie over van een transport- en afvalsysteem voor verschillende stoffen, die via de bloedvaten in de ruimte tussen de cellen terechtkomen en door het lichaam niet via andere wegen kunnen worden afgebouwd.
Alleen met een intact lymfesysteem en door een optimale afvoer van de lymfevloeistof (lymfe) kan de afvoer van deze zogenaamde “lymfelast” slagen. De lymfelast bestaat vooral uit stoffen zoals eiwit, voedingsvetten, cellen en celafval, maar ook uit ziekteverwekkers, zoals bacteriën en virussen.
Oedemen zijn zichtbare en voelbare zwellingen die door verschillende aandoeningen, na operaties of blessures kunnen optreden. Een oedeem ontstaan door een opeenhoping van vocht of vetcellen in het weefsel. Vloeistof hoopt zich op en kan niet meer volledig worden afgevoerd.
Oedemen leiden vaak tot druk- of spanningspijn en bewegingsbeperkingen, wat een aanzienlijke invloed heeft op het leven van de patiënt en zijn of haar omgeving. De verschillende oedeemvormen zijn niet eenvoudig van elkaar te onderscheiden.
Genezing van een lymf- en lipoedeem is niet mogelijk. Hoe eerder u echter met een therapie begint, des te groter is de kans dat de ziekte zich niet uitbreidt. Hierdoor kunt u ook complicaties en gevolgsymptomen, zoals extreme bewegingsbeperking, huidziekten of bijkomende vaataandoeningen, verminderen of zelfs vermijden.
De effectieve conservatieve oedeemtherapieën: de complexe (lymfoedeem) of gecombineerde (lipoedeem) fysische ontstuwingstherapie (CFO). Deze bestaan uit de volgende bouwstenen: manuele lymfedrainage (MLD), compressietherapie, huidverzorging / huidsanering en ontstuwende bewegings- en ademtherapie. Deze zijn opgedeeld in twee elkaar opvolgende fases. Bijzonder belangrijk hierbij is de actieve medewerking / zelfbehandeling van de patiënt (zelfmanagement). Met behulp van deze bouwstenen is het mogelijk om lymfoedemen, en tot een bepaalde hoogte ook lipoedemen, efficiënt te behandelen en zo verergering tegen te gaan en verbeteringen te bewerkstelligen en te behouden.
De bouwstenen van de CFO (gecombineerde fysische ontstuwingstherapie) in de conservatieve therapie
Fase 1: Ontstuwingsfase
De eerste fase van de CFO heeft als doel de lymfeafvoer in het betreffende deel van het lichaam te verbeteren, verhardingen in het weefsel (fibrose) los te maken en de afvoer van eiwitrijke oedeemvloeistof te vereenvoudigen.
Deze fase bestaat uit de bouwstenen van een fijnmazige, indien mogelijk dagelijkse manuele lymfedrainage (MLD), aanvullende compressietherapie met indien mogelijk dagelijkse compressie, bewegingstherapie en huidverzorging.
Fase 2: Onderhoudsfase
In de tweede fase van de CFO worden de eenheden van de MLD volgens individueel noodzakelijke therapiebehoefte gereduceerd en wordt geprobeerd om het behaalde therapiesucces te behouden en te optimaliseren.
Dit gebeurt door middel van vlakgebreide compressiekleding (bv. Juzo Expert of Juzo Expert Strong) en bewegingstherapie.
1. Manuele lymfedrainage (MLD)
MLD is een therapeutische massagetechniek. Met speciale handbewegingen is het mogelijk de lymfeafvoer te activeren en het weefsel te ontstuwen.
Opgehoopte, eiwitrijke vloeistof wordt via het lymfesysteem verwijderd. Zo kan het oedeem slinken en wordt het verharde (fibrotische) bindweefsel losser en dus zachter. Bij de behandeling van een lipoedeem gaat het vooral om pijnvermindering en mobilisatie van het weefsel. In tegenstelling tot een traditionele massage vindt lymfedrainage plaats met zachte, langzame handbewegingen. Of een lymfedrainage voor u geschikt is, moet u met uw arts bespreken.
2. Compressietherapie
Om de ontstuwingssituatie na de MLD te behouden, moet direct na de MLD een compressietherapie volgen, om het opnieuw opstuwen van lymfevloeistof te verminderen.
In fase 1 van de CFO zijn er door de continue afvoer grote schommelingen in de omvang van het oedeem te verwachten. Daarom moet het betreffende lichaamsdeel met speciale lymfologische compressieverbanden worden gecomprimeerd (bv. met Juzo SoftCompress in combinatie met korte-rekcompressieverbanden). Deze maken een individuele aanpassing aan de patiënt en de actuele oedeemomvang mogelijk. Tegen het einde van de eerste fase van de CFO, wanneer er minder afname en schommelingen van het oedeem te verwachten zijn, worden de gebruikte compressieverbanden vervangen door lymfologische, liefst vlakgebreide compressiekleding, om zo het therapiesucces van de ontstuwingsfase te behouden. Deze compressiekleding wordt bij elke patiënt individueel aangemeten en geproduceerd.
Een perfect en optimaal aangepast compressiemiddel mag niet insnoeren of verschuiven. Speciaal opgeleide vakspecialisten zullen aan de hand van uw lichaamsmaten een individueel compressiemiddel aanpassen dat voor u precies op maat is. De pasvorm moet in de toekomst regelmatig in de medische speciaalzaak gecontroleerd en opnieuw aangemeten worden voor de verdere verzorging.
3. Ontstuwende bewegings- en ademtherapie
Gerichte oefeningen of algemene beweging in compressie zorgen in de onderhoudsfase voor een stimulatie van de lymfeafvoer.
Hierdoor kunnen de resultaten van de MLD en compressietherapie duurzaam behouden blijven en kan het oedeem zelfs nog verder afnemen. Het is enorm belangrijk dat u tijdens de therapie zelf heel gemotiveerd meewerkt om de best mogelijke resultaten te behalen.
4. Huidverzorging en huidsanering
In beiden fasen van de CFO is de dagelijkse huidverzorging bijzonder belangrijk. De huid van oedeempatiënten is veel gevoeliger en bevattelijker voor ontstekingen en infecties dan die van patiënten zonder oedemen of gezonde mensen.
Door de regelmatige verzorging met compressiebandages of het dagelijks dragen van compressiekleding wordt de huid droog en kan gaan jeuken. Als de huid niet naar behoren wordt verzorgd, ontstaan er plekken met huidschilfers of kloofjes, waar bacteriën gemakkelijker in de huid kunnen doordringen. Bij lymfoedemen kan dit leiden tot complicaties, zoals wondroos (erysipelas) of andere bacteriële ontstekingen.
Reinig uw huid met een zeep met een zure pH-waarde (elke waarde lager dan 7), om de zure beschermmantel te behouden. Bovendien moet u uw huid 's ochtends en 's avonds met een rijke en vochtinbrengende lotion insmeren (bv. Juzo Lymph Lotion). Let erop dat de lotion volledig in de huid is ingetrokken, voordat u uw compressiekleding aantrekt.
5. Informatie en uitleg over individuele zelftherapie
Belangrijk voor een duurzaam therapiesucces is een actieve deelname van de patiënt. Daarom moet de patiënt weten hoe het lymfesysteem werkt, hoe de afzonderlijke onderdelen van de behandeling samenwerken en wat de gevolgen zijn van een ontbrekende therapietrouw.
Nuttig is de uitleg over ademtechnieken, ontstuwingsgymnastiek, zelf bandages aanleggen, huidverzorging en samenwerking met zelfhulporganisaties. Soms is ook een psychologische begeleiding zinvol. Het doel is om het zelfmanagement te verbeteren, het ziekteverloop gunstig te beïnvloeden, de organisatie van het dagelijks leven te vereenvoudigen en de levenskwaliteit te verbeteren.
Een doorslaggevende factor is een positieve instelling ten opzichte van uzelf en uw lichaam. Accepteer uw oedeem. Leef MET uw oedeem, maar niet VOOR uw oedeem. In het algemeen geldt: vermijd voor zover mogelijk verwondingen, te grote inspanningen, grote warmte of kou.
Lichaamsverzorging & hygiëne
De dagelijkse lichaamsverzorging is juist voor oedeempatiënten enorm belangrijk, omdat de huid op de betreffende plaatsen zeer gevoelig en bevattelijk voor ontstekingen en infecties kan zijn.
Voeding
Een gezonde voeding is altijd aan te bevelen, want elke kilo te veel vormt een extra belasting voor uw lichaam:
Sport
Bij lymf- en lipoedemen kan niet globaal worden gezegd wat goed is voor individuele patiënten. Luister daarom naar uw lichaam en let op signalen:
Kleding
Door de grotere omvang van de benen en/of armen of andere lichaamsdelen kan het voor oedeempatiënten moeilijk zijn om passende kleding of schoenen te vinden.